Machteld Huber

Niet ziekte & zorg, maar gezondheid & gedrag

Machteld Huber ontwikkelde een nieuwe visie op gezondheid, waarop zij in 2014 promoveerde aan de Universiteit van Maastricht. Haar onderzoeksconclusie breekt met de bestaande definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), die onbedoeld vooral medicaliserend werkt. Gezondheid en zorg kun je op verschillende manieren benaderen.
“Beleidsmakers kijken vaak heel anders naar gezondheid en zorg dan patiënten. Wat blijkt: de perceptie van beleidsmakers van gezondheid is ‘de afwezigheid van ziekte’, terwijl patiënten dit vaak veel breder zien. Zij waarderen hun gezondheid en welzijn in relatie tot hun hele leven. Ze hechten bijvoorbeeld veel waarde aan persoonlijke zingeving. Beleidsmakers in de zorg menen dat gezondheid daar niet in kan zitten, waardoor de focus automatisch komt te liggen op het genezen van ziekten, met medicatie en medisch handelen.”

‘De zorg is verworden tot een soort mammoettanker, volledig ingericht op organisatie en alle controles daarop’

Mammoettanker
“Het huidige financieringsstelsel is een grote belemmering om een meer patiëntgerichte zorg te bieden. Artsen en specialisten zijn gebonden aan korte consulten en worden afgerekend op door de zorgverzekeraar erkende medicijnen, medische ingrepen en behandelingen. Het komt regelmatig voor dat een behandeltraject voor een patiënt wordt ‘opgeschaald’, omdat anders bepaalde (sub)handelingen niet worden vergoed. De zorg is hiermee verworden tot een soort mammoettanker, volledig ingericht op organisatie en alle controles daarop, die maar moeilijk van koers kan wijzigen. Medische professionals zien deze logge bureaucratie met lede ogen aan. Zij doen liever waar ze goed in zijn: patiënten de juiste zorg op maat bieden. Met optimale samenwerking en afstemming tussen eerste-, tweede- en derdelijnszorg.”

Positieve Gezondheid
“Het is daarom hoog tijd voor een vernieuwende kijk op zorg: leg het accent juist op wat iemand nog wél kan, ondanks een ziekte of aandoening. Ik noem dit de omslag van ziekte & zorg naar gezondheid & gedrag. Daar wil ik het in mijn Seneca-presentatie over hebben. Met een uitdagend pleidooi voor aandacht voor existentiële vraagstukken, die moet leiden tot een meer integrale visie in de zorg, met als resultaat ontschotting en ontzuiling van zorgsystemen. Mooi om te zien dat zorgverzekeraars intussen voor deze ideeën openstaan. Zo is in de Noordelijke Maasvallei nu de werkgroep Positieve Gezondheid actief. Hier nemen diverse gemeenten en zorginstellingen aan deel, maar ook VGZ. Eigen regie en mogelijkheden van mensen benutten zijn hierin de speerpunten, met als doel gezondheidsbevordering en ziektepreventie. De filosofie Positieve Gezondheid vormt ook de basis voor Institute for Positive Health. Per september ben ik daar werkzaam als inspirator en adviseur voor onder meer zorgaanbieders, waarbij ik regelmatig lezingen geef. Hier blijkt veel animo voor te bestaan.”

Wat moeten bestuurders veranderen?
“Ik geloof in zelfsturende teams met gedecentraliseerd bestuur op lagere niveaus binnen de organisatie. In thuiszorgorganisaties zoals Buurtzorg en Emile Thuiszorg werkt dit al uitstekend. Mooie voorbeelden van wat een andere stijl van besturen aan kwaliteit in de zorg kan opleveren. Zowel voor de patiënt als de zorgprofessional. Een belangrijke inspiratiebron voor mij en voor deze organisaties is het boek Eckart’s Notes van wijlen Eckart Wintzen. Het geeft een mooi inzicht in hoe je het besturen van een organisatie anders kunt vormgeven door het op een lager niveau te laten plaatsvinden, op basis van ‘celdeling’. Wordt een afdeling binnen de organisatie te groot, dan wordt die opgesplitst in kleinere, met ieder een eigen bestuurder. Betere efficiency, een hoger rendement en meer tevredenheid bij de medewerkers én cliënten zijn het resultaat. De werkvloer in de zorg hoopt hierop. Dat inzicht hoop ik over te brengen op de deelnemers aan het Seneca Congres.”